Samotność, czyli co?

Brak ludzi czy brak znaczenia?

Seria 3: Kierunek, filar: Razem

Samotność, czyli co?

   Jako introwertyk dobrze się czuję sam ze sobą. Moje aktywności sportowe: bieganie, rower, pływanie, nie wymagają towarzystwa. Krótko mówiąc, lubię być sam a nadmiar ludzi i służbowe small talk bez znaczenia, naprawdę mnie męczyły. Moja żona jest ekstrawertyczką i ma zupełnie inne potrzeby – ludzie są tlenem dla jej duszy. Bez kontaktu z innymi usycha.
   Choć ekstra i introwertyk mają różny poziom potrzeb interakcji i różny poziom odporności na ich brak, to samotność nie wybiera. Nie ważne czy jesteś intro, czy ekstrawertykiem ryzyko, że cię dopadnie, wynosi szokujące 70%*!

*epidemia „subiektywnego braku więzi” badania Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, luty 2025.

Marek

przez wiele lat był dyrektorem operacyjnym w dużej firmie logistycznej. Jego telefon dzwonił średnio 60 razy dziennie. Skrzynka mailowa pękała w szwach, a kalendarz wypełniały lunche, które Marek szczerze uważał za spotkania towarzyskie. Mamy świetną ekipę – powtarzał żonie. Skoczyliby za mną w ogień!
   Kiedy nadszedł dzień przejścia na emeryturę, pożegnanie było huczne. Dostał grawerowany zegarek, voucher na wakacje i usłyszał dziesiątki zapewnień: Marek, musimy być w kontakcie!, Będziemy dzwonić po rady!, Widzimy się na kawie w przyszłym tygodniu.

Złudzenie wyboru

   Przez pierwsze cztery tygodnie Marek cieszył się ciszą. Myślał, że to on decyduje o braku kontaktu. W piątym tygodniu, kiedy ogród był już idealnie przycięty, Marek sam chwycił za telefon. Zadzwonił do Tomka, swojego zastępcy, z którym przez lata trzymał się najbliżej.
Cześć Tomek, może wpadniesz w czwartek na lunch? Pogadamy o tym nowym kontrakcie z Azją, słyszałem, że macie wyzwania.

Odpowiedź była uprzejma, ale krótka: Marek, super, że dzwonisz! Czwartek odpada, mamy audyt. Wiesz, jak jest – kocioł. Zdzwonimy się w wolnej chwili, co?…wolna chwila nigdy nie nadeszła.

Moment prawdy

   W ciągu kolejnych trzech miesięcy Marek wykonał dwanaście podobnych telefonów. Schemat był zawsze ten sam: entuzjazm na początku rozmowy, nagłe, przypomnienie sobie, o ważnym spotkaniu i obietnica kontaktu, która wyparowywała natychmiast po rozłączeniu się.

   Najbardziej zabolała sytuacja z Pawłem, kontrahentem, któremu Marek wielokrotnie ratował skórę na koniec kwartału, pomagając „dowieźć” wynik do premii. Kiedy Marek poprosił go o pomoc w znalezieniu stażu dla swojego siostrzeńca, Paweł odpisał SMS-em: Prześlij CV na adres HR, na pewno rozpatrzą zgodnie z procedurą. Pozdrawiam.

   Marek zrozumiał wtedy bolesną prawdę: przez lata mylił relacje osobiste z biznesowymi. Był kontaktem w interesach, teraz przestał być potrzebny, nie miał już nic do zaoferowania.

To więcej  niż historia

   Imię Marek mógłbym zastąpić swoim, bo ta historia ze wszystkimi różnicami, pasuje do wielu moich doświadczeń wcześniejszego przejścia w Lepszą Połowę życia.
   Przez 30-40 lat relacje budowały się niejako same. Koledzy z działu, small talki w firmowej kuchni, szkolenia, konferencje, klienci. Praca daje „darmowy” networking. W naturalny sposób jesteśmy otoczeni ludźmi, dużo się dzieje.

Przejście na emeryturę

   jest jak cięcie ostrym nożem przez sieć kontaktów. Telefon milknie. Nadchodzi trudna konfrontacja z nową rzeczywistością. Na emeryturze za relacje płacisz własną inicjatywą. Jeśli jej nie podejmiesz, grozi Ci samotność (subiektywny brak więzi). Zamiast wyczekiwanej wolności ryzykujesz utratę sensu dnia codziennego.

Coraz trudniej znaleźć powód, by wstać rano z łóżka

   Jeśli nadal będziesz bierny, spadniesz na jeszcze niższy poziom społecznej atrofii. Brzmi groźnie? Powinno, bo to oznacza, że tracimy dodatkowo umiejętności nawiązywania kontaktów z innymi. Bez pomocy trudno będzie się z tego wygrzebać.
   Wbrew powszechnej opinii samotność nie jest przypisana do starości. Blisko połowa młodych ludzi między 13tym a 35tym rokiem życia doświadcza samotności. Później ten odsetek spada do 20-30%, by ponownie wzrosnąć po 75 roku życia (wdowienie). To oznacza, że intuicyjne obawy o powszechną samotność w jesieni życia są przesadzone. Nie oznacza to jednak, że problem nie istnieje.

Ekstrawertycy mają łatwiej?

   Nie ma też badań wskazujących na to, że po świecie chodzi więcej samotnych introwertyków niż ekstrawertyków. Wiadomo jedynie, że w tym wypadku inne są mechanizmy powstania samotności, próg podatności oraz sposób jej przeżywania.

Ekstrawertycy w sposób oczywisty czerpią energię z interakcji społecznych i stymulacji zewnętrznej. Z tego względu:
– brak kontaktu z ludźmi jest dla nich wycieńczający psychicznie i szybko przekształca się w poczucie osamotnienia.
– szeroki krąg znajomych nie zawsze jest tarczą. Jeśli relacje te są powierzchowne, doświadczają dotkliwej samotności emocjonalnej.
– szybciej reagują na izolację.
W sytuacjach nagłej zmiany (np. praca zdalna, emerytura) ekstrawertycy szybciej odczuwają gwałtowny spadek dobrostanu.

Introwertycy ładują baterie w odosobnieniu, a ich układ nerwowy silniej reaguje na przebodźcowanie. W konsekwencji:
– samotne spędzanie czasu jest dla nas stanem regeneracyjnym, a nie karą. Do zachowania równowagi psychicznej potrzebujemy znacznie mniej interakcji.
– do pełni szczęścia wystarczy jedna lub dwie głębokie, dojrzałe relacje. Dopóki one istnieją, introwertyk jest niemal całkowicie odporny na samotność.
– jeśli introwertyk straci swoje kluczowe więzi (np. rozstanie, śmierć partnera), zbudowanie nowych wymaga od niego ogromnego nakładu energii. Wówczas jesteśmy zagrożeni samotnością, z której trudno się wydostać.

Ekstrawertycy: wysoka potrzeba kontaktu, ryzyko „samotności w tłumie”
Introwertycy: wysoka tolerancja izolacji, ryzyko dotkliwej samotności

Nie, nie chcę straszyć. Chcę nadać odpowiednią rangę udowodnionego znaczenia relacji dla jakości i długości życia. 

Samotność to też brak znaczenia

   Mówienie o samotności w kontekście „ludzi wokół” jest naturalne. Znacznie rzadziej mówi się o tym, że dla osób pracujących na najwyższych szczeblach firmowej drabiny utrata wpływu jest prawdziwym trzęsieniem ziemi. Poczucie braku znaczenia to bolesna konfrontacja z faktem, że otoczenie przestało od nas czegokolwiek wymagać. Brak wyzwań generuje potężną wewnętrzną pustkę. Przejście na emeryturę to trochę zamiana roli dyrygenta na widza siedzącego na widowni. Trudne.
   Być może najcięższą formą samotności jest stan, w którym my sami nie mamy komu ani czemu oddać naszej energii. To brak sytuacji, w których jesteśmy niezbędni – głód bycia użytecznym, dzielenia się wiedzą lub po prostu działania z namacalnym skutkiem.
   Można regularnie bywać wśród ludzi, a nawet wciąż pełnić określone funkcje w grupie i jednocześnie czuć, że własny głos nie rezonuje. To samotność wynikająca ze świadomości, że nasza obecność lub zniknięcie nie zmieniłyby biegu spraw wokół nas. Stajemy się przezroczyści.

Adam

Narzędziownik:  

jest wciąż moją listą to do’sów…

Zdejmij garnitur menadżera

– zostaw swoje ego za progiem, bez tego trudno będzie zacząć Lepszą Połowę. Zrazisz ludzi i pogłębisz izolację.

Codzienne kontakty

Nie musisz od razu szukać najlepszego przyjaciela.

– zacznij od zmniejszania dystansu społecznego w codziennym życiu: rozmowy sytuacyjne: uśmiech i kilka zdań z kasjerem, kurierem lub sąsiadem. Krótka wymiana zdań o pogodzie aktywuje obszary w mózgu odpowiedzialne za poczucie przynależności.
– praca z kawiarni lub biblioteki: jeśli pracujesz zdalnie, lub uczysz się w domu, przenieś się w miejsce publiczne. Obecność innych ludzi (tzw. samotność współdzielona) zmniejsza poczucie odizolowania.
– odnowienie starych kontaktów: napisz do kogoś, z kim relacja naturalnie wygasła. Często boimy się odrzucenia, podczas gdy druga strona również może czuć się samotna i czekać na sygnał.

Grupy tematyczne
Najłatwiej buduje się więzi wokół wspólnych działań, gdzie uwaga nie jest skupiona bezpośrednio na nas, ale na wspólnym zadaniu.

– wolontariat: pomaganie w schroniskach dla zwierząt czy bankach żywności natychmiast wnosi poczucie sensu i łączy z ludźmi o podobnych wartościach.

– zostań nowicjuszem. Wejdź w nowe grupy: kurs językowy, planszówki czy lokalna grupa biegowa. Wspólny cel redukuje stres związany z nawiązywaniem rozmowy.
– zostań ekspertem. Ucz innych: to najlepsza forma wykorzystania wiedzy i doświadczenia z jednoczesnym samorozwojem.
– aplikacje oparte na pasjach: wykorzystaj platformy internetowe do spotkań w świecie realnym (np. Meetup, grupy sąsiedzkie na Facebooku).

Praca z własnymi myślami

Samotność subiektywna często wiąże się z tym, że podświadomie zakładamy, że inni nas ocenią lub odrzucą.

– ograniczenie mediów społecznościowych: Pasywne przeglądanie internetu (Instagram, TikTok) pogłębia poczucie, że wszyscy wokół mają idealne życie, co potęguje subiektywny brak więzi.
– praktyka współczucia dla siebie: Zaakceptuj fakt, że samotność to uniwersalne ludzkie doświadczenie, a nie Twoja osobista porażka.
– zwierzę domowe: Jeśli masz taką możliwość, opieka nad psem lub kotem drastycznie obniża poziom kortyzolu (hormonu stresu) i zaspokaja potrzebę bliskości.

Przewijanie do góry